Update dierziekten en dierenwelzijn internationaal LTO Nederland 18 juli 2011

18 juli 2011
Het internationale diergezondheid- en dierenwelzijnsbeleid is belangrijk voor veehouders. Het beleid van Europese Unie, dierziektenwaakhond OIE (Parijs) en van landen die Nederlandse producten importeren heeft hierop grote invloed. LTO Nederland is via COPA-COGECA (Brussel), World Farmers’ Organisation (WFO, Rome) en zelf (in)direct betrokken bij de vele beleidsdiscussies. Vaak betreft het strategische, integrale discussies, waarvan de impact op het boerenerf pas over jaren te merken is. LTO maakt regelmatig een update van de laatste ontwikkelingen, variërend van calamiteiten, voorstellen voor wetgeving en lange termijn ontwikkelingen.
 
Inhoud van deze update:
  1. Vogelgriep (Duitsland, Italië, wereldwijd)
  2. Mond- en klauwzeer situatie (Bulgarije, Turkije, Israel)
  3. Afrikaanse varkenspest rukt op in Rusland
  4. Dourine-uitbraken in Italië
  5. Antibiotica op Europese agenda
  6. Europees Parlement steunt versoepeling TSE-regels
  7. EU-voorstel elektronische Identificatie en Registratie van runderen op komst
  8. Preventieve blauwtongvaccinatie in de knel door constitutionele onenigheid tussen EU instellingen
  9. IBR: Nederland blijft achter bij Europese ontwikkelingen
  10. Europese Commissie wil veterinair fonds behouden.
  11. EU werkt aan Europese strategie dierenwelzijn 2011-2015
  12. Meldingen van Q-koorts in de Verenigde Staten
  13. FAO/OIE: de wereld is vrij van runderpest
  14. Nieuw informatiesysteem voor dierziekten in ontwikkeling
  15. Wetenschappers: meer verspreiding van ziekten door handel
Op de internationale agenda:
2011:                       is World Veterinary Year, Klik hier en hier.
19-21 juli:                OIE ad hoc werkgroep klassieke varkenspest, Parijs
26-28 juli:                OIE ad hoc werkgroep bijenziekten, Parijs
20-22 juli:                OIE ad hoc Group Brucellosis, Parijs
29 aug-2 sept:        OIE wetenschappelijke commissie dierziekten, Parijs
30 aug-1 sept:        OIE ad hoc werkgroep zoönotische parasieten, Parijs. 
Klik hier voor meer informatie: 
7-8 september:       Scofcah diergezondheid en welzijn, controles en import
12-23 sept:              OIE Commissie voor diergezondheidstandaarden, Parijs.
15-16 sept:              bijeenkomst EU medicijnen autoriteit (EMA) “Progress in the area of Antimicrobial Resistance – Veterinary Medicines”, Londen (LTO/COPA-COGECA aanwezig)
27-29 sept:              bijeenkomst van Chief Veterinary Officers (CVOs) over Afrikaanse varkenspest en de nieuwe Animal Health Law, Krakau  
29-30 sept:              OIE seminar voor Europa over ‘communicatie’, Praag, Tsjechië. 
4-5 oktober:            Scofcah diergezondheid en welzijn, controles en import
10-14 oktober:        SPS Commissie (inzake Sanitaire and Fytosanitaire maatregelen), Geneve.
Klik hier voor meer informatie:.
11-14 oktober:        wereld diergeneeskundig congres in Kaapstad, Zuid-Afrika.
                                 Klik hier voor meer informatie.
13 oktober:             bijeenkomst van CVOs
6 november:           bijeenkomst van CVOs
8-9 november:        Scofcah diergezondheid en welzijn, controles en import
18 november:         EU “antimicrobial awareness day”
18 november:         EU Seminar over antibiotica "Antimicrobials: a true One Health issue".
30 nov - 1 dec:       Europese Conferentie over alternatieven voor castratie van beerbiggen, Amsterdam,
klik hier voor meer informatie.   
6-7 december:        Scofcah diergezondheid en welzijn, controles en import
8 december:           bijeenkomst van CVOs
14 december:         presentatie EU-strategie dierenwelzijn 2011-2015
Medio 2012:            voorstel EU-kaderwet diergezondheid

 

1. Vogelgriep (Duitsland, Italië, wereldwijd)

Behalve Nederland hebben Italië en Duitsland de afgelopen maanden ook uitbraken van vogelgriep gemeld. In Duitsland zijn sinds 23 mei maar liefst 21 uitbraken van laag pathogeen vogelgriep gemeld; steeds het type H7N7. Klik hier voor een overzicht.
Het is duidelijk dat H7N7 vogelgriep in Europa circuleert en bij tijd en wijle pluimveebestanden besmet.
Buiten Europa waren er de afgelopen weken meldingen uit Indonesië, Egypte, Iran, Cambodia en Zuid-Korea. De Verenigde Staten meldden een uitbraak van laag pathogeen vogelgriep in Minnesota.
 

2. Mond- en klauwzeer situatie (Bulgarije, Turkije, Israël)

Mond- en klauwzeer blijft vanuit het Midden-Oosten Europa bedreigen. Uit de presentatie door Bulgarije op de bijeenkomst van het permanent comité diergezondheid van de EU (“Scofcah”) blijkt dat dit voorjaar op verschillende plaatsen langs de grens met Turkije mkz-antistoffen zijn aangetoond in het bloed van zowel landbouwhuis- als wilde dieren (reeën, wilde zwijnen). Voorlopig zal er dus sprake blijven van een bufferzone in Bulgarije langs de grens met Turkije. Er wordt niet gesproken over vorming van een vaccinatiezone als bescherming voor de rest van de EU, hoewel dat toch voor de hand zou liggen, gezien de constante dreiging vanuit wilde dieren in Turkije en Bulgarije. Kennelijk is vaccinatie wel goed voor een buurland als Turkije (de EU levert vaccins), maar nog steeds niet voor een EU-land. Het Europese deel van Turkije (Tracië) heeft de status ‘vrij met vaccinatie’, maar er zijn aanwijzingen dat mkz hier in wilde zwijnen en mogelijk reeën voorkomt.
Klik hier voor meer achtergrondinformatie.
Israël melde op 10 juli weer een vondst van mkz, 6 kilometer van de grens met Libanon. Dit is de 17e uitbraak sinds maart 2011. Klik hier voor meer informatie in het WAHIS informatiecentrum van de OIE.   
Het is algemeen bekend dat mkz endemisch is in grote delen van het Midden-Oosten, waaronder in Turkije, Egypte, Jordanië, Libanon en Irak.
 

3. Afrikaanse varkenspest rukt op in Rusland

In 2011 heeft Rusland al uitbraken van Afrikaanse varkenspest gemeld in 11 Russische provincies. De ziekte heeft zich nu dus echt vanuit de Kaukasus verspreid en vormt een steeds grotere bedreiging voor de Europese Unie. De Russische veterinaire autoriteiten hebben dit eind juni toegegeven. De ziekte wordt onder meer door wilde zwijnen en via besmet vleestransport verspreid, en tot nu toe vooral op kleine bedrijven gevonden. Vaak nadat varkens zijn gevoerd met vleesresten afkomstig van besmette dieren. In 2009 werd het virus in de buurt van Sint Petersburg gevonden en in het voorjaar van 2011 in de haven van Moermansk, 3.000 km ten noorden van de Kaukasus waar de ziekte in 2007 opdook. Klik hier voor een overzicht van de situatie.
 

4. Dourine-uitbraken in Italië

Italië heeft sinds 20 mei 2011 vondsten van Dourine gemeld, een chronische geslachtziekte bij paarden en eenhoevige dieren. Dit was de eerste melding door Italië sinds 1998. Uit onderzoek van bestaande bloedmonsters, al genomen voor monitoring van West Nijl Virus en infectieuze bloedarmoede, bleek vervolgens dat Dourine al langer in het land circuleert, met (achteraf) zeker 61 vondsten in 2010. Klik hier voor een presentatie door Italië in Scofcah van begin juli.

Uit voorlopige resultaten van het lopende onderzoek blijkt o.a. dat in de provincie Campania 14,3% van de bedrijven besmet is, en 6,4% van de dieren. Mogelijk is dit het topje van de ijsberg. Klik hier voor een beoordeling van de situatie door het Britse ministerie van landbouw (DEFRA). DEFRA waarschuwt de paardenhouderij om voorzichtig te zijn in contacten met Italië.  

5. Antibiotica op Europese agenda

Op de eerstvolgende jaarlijkse Europese antibioticadag (antimicrobials awareness day), 18 november 2011, wil de Europese Commissie voorstellen presenteren voor het monitoren van antibioticagebruik. Zoals bekend wordt op dit vlak in Nederland al stappen gezet, maar in veel EU-landen is dit nog geen belangrijk onderwerp. Mogelijk dat dat na 18 november anders wordt. LTO is rechtstreeks en via COPA-COGECA volop actief in het debat.
 
De twee EU-agentschappen voor voedselveiligheid (EFSA) en volksgezondheid (ECDC) hebben samen een rapport uitgebracht over antibioticaresistentie in zoönotische bacteriën die voor kunnen komen bij mensen, dieren en op voedsel. Klik hier voor dit rapport.
Het rapport, gebaseerd op 2009 en data uit 25 EU-landen, toont o.a. dat bacteriën die van dier op mens kunnen overgaan zoals Campylobacter, Salmonella, E.coli en enterokokken vaak resistentie tegen een aantal antibiotica vertonen. Voor Salmonella die teruggevonden werd in vlees en dieren spreekt het rapport van 12-60% resistentie tegen tetracycline, ampicilline en sulphonamide. Voor deze middelen is het probleem groter bij varkens en rundvee dan bij pluimvee. Voor ciprofloxacin en nalidixic acid lijkt het omgekeerde waar.
Campylobacter blijkt in 33 tot 78 procent van de isolaten resistent tegen ciprofloxacine, nalidixic acid en tetracycline, maar de resistentie tegen erythromycine and gentamicine lijkt mee te vallen. Bij E.coli schommelt het voorkomen van resistentie tussen 20-64% en komt rundvee in vergelijking met pluimvee en varkens beter weg.
Er is sprake van 22-90% resistentie tegen tetracylines en erythromycine bij isolaten van enterokokken. Bij rundvee werden ook hier minder vaak resistente bacteriën aangetroffen.
De WHO geeft aan dat fluoroquinolonen, derde generatie cephalosporinen en macroliden belangrijke antibiotica zijn voor de bescherming van de volksgezondheid. De WHO speelt wereldwijd een belangrijke rol in het debat over antibioticaresistentie.
 
In België is op 15 juni een kenniscentrum voor antibioticumgebruik en –resistentie bij dieren (Amcra, Antimicrobial consumption and resistance in animals) opgericht door de landbouworganisaties, mengvoederfabrikanten, farmaceutische industrie, dierenartsen en de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Gent. De Belgische overheid ondersteunt en financiert 70% van de kosten. Het doel van het kenniscentrum is een ‘duurzaam antibioticabeleid in de diergeneeskunde’. Amcra wil gegevens over antibioticagebruik verzamelen (verkoopcijfers groothandel; er is nog geen centraal databestand) en neutraal hierover communiceren. Eén van de concrete activiteiten is een project waarbij 80 varkenshouderijen en 20 pluimveehouderijen worden begeleid naar een lager antibioticumgebruik. Hieruit is een “ABcheck” webapplicatie gelanceerd.
 
Volgens recente cijfers is het gebruik van antibiotica bij dieren in België in de periode 2007-2009 met 12,8% gedaald. Maar tussen 2008 en 2009 was er een toename met 1,8%. Deze gegevens zijn afkomstig van de Belgische groothandel en hebben betrekking op middelen verkocht aan apothekers of dierenartsen, en Belgische mengvoederfabrikanten in het geval van voormengsels. Het gebruik daarvan zou tussen 2007 en 2009 met 70% zijn gestegen.
 

6. Europees Parlement steunt versoepeling TSE-regels

Een feitelijke doorbraak was de acceptatie door het Europees Parlement dat diermeel opnieuw toegelaten kan worden in voer voor varkens en pluimvee, met uitsluiting van kannibalisme. Dit kan hergebruik van waardevolle eiwitten stimuleren, en daarmee de soja importbehoefte, en voerprijzen voor veehouders verlagen. Het EU referentielaboratorium voor TSEs heeft de labmethodes voor de benodigde testen op ongewenste vermenging nog niet klaar, dat duurt nog tot 2012. Maar de Europese Commissie werkt ondertussen wel al aan de wetsteksten.
Verder was positief dat het Europees Parlement verdere verhoging van de leeftijdslimiet voor het testen van gezonde runderen (72 maanden per 1 juli 2011) ook niet blokkeert. Het Parlement wil ook af van de cohortruimingen (het ruimen van alle dieren die tot hetzelfde geboorte- en voercohort horen als een besmet dier).
Dat sluit nog niet uit dat er in raadswerkgroepen verdere discussies kunnen komen over uitvoering en controle, gezien de terughoudende houding van Frankrijk in dit dossier.
Het Europees Parlement vraagt de Europese Commissie ook om nog meer onderzoek uit te laten voeren naar de rol van fokprogramma’s bij de bestrijding van (atypische) scrapie bij schapen en geiten.
 
Eind mei verkreeg Denemarken de OIE-status ‘verwaarloosbaar risico’. Dit is een hogere status dan Nederland en de meeste EU-landen hebben, namelijk ‘onder controle’.  Denemarken kon de hogere status aanvragen, omdat het land al 7½ jaar alle uitvaldieren ouder dan 18 maanden op TSE controleert en alle uitslagen negatief waren. Denemarken mag bij import van vee nu aanvullende garanties vragen: alle fokdieren die Nederland naar Denemarken wil exporteren moeten afkomstig zijn van een bedrijf dat alle uitval ouder dan 18 maanden laat testen, ook als het hier (bij schapen en geiten) gaat om erfelijk ongevoelige dieren (ARR/ARR).
 

7. EU-voorstel elektronische Identificatie en Registratie van runderen op komst

Het tweede halfjaar van 2011 zal door het Poolse voorzitterschap benut worden voor discussies over elektronische Identificatie en Registratie van runderen. Een Commissievoorstel wordt in september verwacht. LTO verwacht geen grote discussie, zoals enkele jaren geleden in de schapenhouderij; de Europese Commissie gaat voor een vrijwillig regime voor lidstaten en veehouders. Dit is conform het LTO-standpunt.

 

8. Preventieve blauwtongvaccinatie in de knel door constitutionele onenigheid tussen EU instellingen

Na twee jaar zonder uitbraken van blauwtong, vraagt Nederland nu weer de officiële vrijstatus aan. België zal binnenkort kunnen volgen. Zweden, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk hebben hun vrijstatus al terug, terwijl Duitsland waarschijnlijk pas in november zover is. Het Verenigd Koninkrijk heeft wel laten weten hun veehouders de mogelijkheid te blijven bieden om tegen blauwtong te enten. Het wachten is op de wijziging van de blauwtongwetgeving. Het voorstel is om veehouders toe te staan te enten, ook al is hun regio of land officieel vrij van blauwtong. LTO ondersteunt dit voorstel. Het voorstel heeft echter op technische gronden vertraging opgelopen. Dit is het gevolg van constitutionele strijd tussen het Europees Parlement, Europese Commissie en de lidstaten die niets met blauwtong te maken heeft. Het Europees Parlement wil namelijk alleen stemmen over uitvoeringswetgeving (‘implementing acts’) als vooraf duidelijk is, met zogenaamde correlatietabellen, hoe de lidstaten die regels gaan opnemen in eigen wetgeving. Dit leidt in het dossier over blauwtongvaccinatie tot weerstand in bepaalde EU-landen, vooral daar waar regio’s veel macht bezitten (Duitsland en Spanje). Het is onduidelijk wanneer de EU-landbouwministers gaan stemmen. Hopelijk breekt deze interne EU-strijd ons niet op, mocht blauwtong binnenkort (onverhoopt) weer toeslaan. Blauwtong kan namelijk altijd weer een keer terugkomen. Deze virusziekte kan worden verspreid via diertransport en door insecten (knutten). Er zijn 25 serotypen. Waakzaamheid blijft dus altijd geboden.

Tijdens de overgang naar de vrijstatus zullen Duitsland, België en Nederland tijdelijk een verschillende blauwtongstatus hebben. LTO vraagt van EU en EL&I om het onderlinge handelsverkeer hiervan zo weinig mogelijk last te laten ondervinden. Nederland gaat daarom eerst bilaterale akkoorden sluiten met de buurlanden, alvorens de officiële vrijstatus te claimen.

9. IBR: Nederland blijft achter bij Europese ontwikkelingen

In navolging van Duitsland werkt België ook aan het behalen van de zogenaamde artikel 9 Status voor IBR (Infectieuze Bovine Rhinotracheïtis ofwel koeiengriep). Het doel is dat vanaf 5 januari 2012 veehouders die geen ‘IBR-statuut’ hebben, geen dieren meer mogen verkopen. Een aantal andere Europese landen heeft de status “officieel IBR-vrij”, namelijk Finland, Denemarken, Zweden, Noorwegen, Zwitserland en Oostenrijk. Duitsland heeft sinds 2005 de Artikel 9 status en sommige deelstaten, zoals Beieren, heeft de strengere Artikel 10 status. Nederland, waar de bestrijding vrijwillig is, heeft geen officiële status en blijft op dit terrein dus achter. Dit kan de export van fok- en gebruiksrunderen verder gaan bemoeilijken: de dieren moeten in quarantaine en worden onderzocht op IBR. Uiteraard zijn er programma’s waar veel veehouders nu al, vrijwillig, aan meedoen. Maar de Europese ontwikkelingen gaan wel door. LTO heeft overigens enkele jaren geleden in de ledenavonden melkveehouderij gepeild wat de bereidheid was onder leden om een verplicht bestrijdingsprogramma te steunen; dat kwam gemiddeld uit op ongeveer 60%.
 

10. Europese Commissie wil veterinair fonds behouden

Achter de schermen gaat de discussie over de nieuwe EU-kaderwet diergezondheid door. In september wordt de zogenaamde impact beoordeling afgerond.  Een belangrijk punt zal de financiering van bestrijdingsprogramma’s worden. Het EU-budget voor het ‘veterinary fund’ wordt in de voorstellen door de Europese Commissie uit het GLB na 2013 gehaald. Vraag blijft hoe de landbouw invloed houdt en of de wijze van financiering geharmoniseerd zal worden. Nu betalen in Nederland veehouders mee (Diergezondheidsfonds), evenals in België (Sanitair fonds) en Duitsland (Tierzeugenkasse). Maar elders betaalt de overheid alles. Verwacht wordt dat de Europese Commissie medio 2012 met voorstellen komt.
Onlangs heeft de Europese Commissie voorstellen gedaan voor de periode 2014-2020.
Hierin blijft het zogenaamde ‘veterinaire budget’, waaruit Brussel meebetaalt aan de bestrijding van dierziekten, in stand. Dit is conform de inzet door LTO.
 

11. EU werkt aan Europese strategie dierenwelzijn 2011-2015

Het Poolse voorzitterschap van de EU zal het komende halfjaar een belangrijke rol spelen in de voorbereiding van de EU-strategie voor dierenwelzijn 2011-2015. Deze zal waarschijnlijk in december aan de Landbouwraad voorgesteld worden. Vermoedelijk zullen zowel Raad als Parlement reageren, maar de document zal er niet wezenlijk door veranderen: het bestaat uit een reeks initiatieven waar de Europese Commissie de komende jaren met komt.
Vermoedelijk zal de Commissie voorstellen om een EU kaderwet dierenwelzijn te gaan maken. Daarnaast zal diertransport weer de nodige aandacht krijgen, ook al zijn eerdere pogingen door de Commissie om de transportduur van slachtdieren te maximeren, in raadswerkgroepen steeds gesneuveld. In september wordt een rapport verwacht over de invoering van de EU verordening diertransport, die in 2005 van kracht geworden is.  
 
De Europese Commissie laat voor € 1,33 miljoen aan onderzoek uitvoeren naar alternatieven voor onverdoofde castratie van beerbiggen, en consumentenacceptatie van berenvlees. Hiervan wordt € 150.000 besteed aan een ‘faire verdeling’ van de kosten van het stoppen met castreren tussen de ketenpartners. Tegen eind november, begin december van 2011 zal een Europees Partnership opgericht worden, dat de onderzoeken begeleid. Vermoedelijk zal dit de nodige aandacht krijgen op een conferentie in Nederland, waar EU Commissaris John Dalli mogelijk zal spreken.

 12. Meldingen van Q-koorts in de Verenigde Staten

De wereldwijde aanwezigheid van Q-koorts werd eind juni weer eens aangetoond in de Verenigde Staten. De overheid in de Amerikaanse staat Michigan meldde op 24 juni dat drie vrouwen die rauwe koeienmelk gedronken hadden, besmet waren met Q-koorts.
 
Ook de staat Washington en Montana zijn in juni respectievelijk vijf en zes gevallen van Q-koorts gemeld. Klik hier voor meer informatie.
 

13. FAO/OIE: de wereld is vrij van runderpest

De FAO en OIE vierden eind juni de uitroeiing van runderpest. Dit nadat op de jaarvergadering van de OIE, eind mei in Parijs, was vastgesteld dat alle 198 landen van de wereld vrij van deze ziekte zijn. De ziekte richtte tot de jaren 20 van de 20ste eeuw nog grote schade aan in Nederland.

 14. Nieuw informatiesysteem voor dierziekten in ontwikkeling

De Europese Commissie en de OIE werken samen aan een gezamenlijk systeem voor het melden van en rapporteren over dierziektenuitbraken. Het nieuwe systeem “Animal Disease Information System” ofwel ADIS moet een koppeling maken tussen de WAHIS van de OIE en het ADNS van de Europese Commissie (DG Sanco). Één van de doelen is om informatie over de dierziektensituatie zo sneller en overzichtelijker beschikbaar te krijgen voor de veehouderij en ketenpartijen. LTO is mede namens COPA-COGECA lid van de stuurgroep van dit project.
 

15. Wetenschappers: meer verspreiding van ziekten door handel

Britse wetenschappers zeggen in een artikel in 'Philosophical transactions of The Royal Society' dat door het groeiende personenverkeer en toenemende handel van planten en dieren over de wereld, de kans op verspreiding van zieken snel wordt vergroot. Zij stellen zelfs de vraag of de handel niet aan banden gelegd moet worden om onacceptabele risico’s te voorkomen. Door verschillende factoren stijgt de snelheid van verspreiding van ziektes en plagen over de wereld. Vooral plantenziekten ver spreiden zich steeds sneller. In de vorige eeuw is het aantal nieuwe schimmel-, bacterie- en virusziekten van planten dat Europa binnenkwam gestegen van vijf naar twintig per tien jaar. Oorzaken zijn vooral handel, transport en reisgedrag van mensen. De trend is concentratie en schaalvergroting, waarbij grote aantallen planten, dieren en producten verspreid worden over steeds grotere afstanden. Daar komt nog bij dat er veel ongrijpbare, illegale activiteit is die zich aan de controles onttrekt. Bovendien ontstaan er steeds nieuwe ziektes, waarvoor nog helemaal geen protocollen gelden. "Wellicht moeten we voorzichtiger worden met het verplaatsen van dieren en planten, en erkennen dat vrije handel in sommige gevallen onacceptabele risico’s met zich meebrengt", zei Philip Lowe, directeur van het Britse Onderzoeksprogramma voor Plattelandseconomie en Landgebruik.
Bron: Klaas Johan Osinga